|
ΓΕΝΙΚΑ
Πιέρ Σιτρόν - Μπέλα Μπάρτοκ - Ετος Πρωτότυπου : 1963 (Γαλλική Εκδοση) - Εκδόσεις : Αιγόκερως, 2007 - Μετάφραση : Γιάννης Βασιλειάδης - Σελίδες : 255.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 
Σε αυτό το σχετικά μικρό αλλά γραμμένο σε συμπυκνωμένο ύφος και γεμάτο από πληροφορίες βιβλίο, ο συγγραφέας Πιέρ Σιτρόν καταφέρνει πολύ καλά να μας αναδείξει το σύνολο των καλλιτεχνικών πεπραγμένων του διάσημου συνθέτη Μπέλα Μπάρτοκ. Ξεκινώντας από τα χρόνια των σπουδών του - τα οποία περιγράφονται συνοπτικά σε σχέση με τα χρόνια της ωριμότητας - σιγά-σιγά καταφέρνει να μας παρουσιάσει, σελίδα με σελίδα και σύνθεση με σύνθεση, τον τρόπο με τον οποίο ο συνθέτης αντιλαμβανόταν τον κόσμο γύρω του καθώς και τη σχέση του με τον καλλιτεχνικό και μη περίγυρο της Ουγγαρίας αλλά του υπόλοιπου κόσμου. Ο Μπάρτοκ είχε μια διαρκή καλλιτεχνική ζωή σαν πιανίστας, συνθέτης αλλά και μουσικολόγος.
Οι σχετικά σπάνιες στο βιβλίο μη-καλλιτεχνικές βιογραφικές λεπτομέρειες του (οι οποίες κυρίως αφορούν το συζυγικό του βίο) ανακατεύονται ταιριαστά με θεωρήσεις της τέχνης που τον επηρέασαν καθώς και με το καταστάλαγμα εργαλειών και τεχνοτροπιών σύνθεσης που ήταν στην "πρώτη γραμμή" της εποχής του, αλλά και των εμφανίσεών του σαν πιανίστα καθώς και των σημαντικών μουσικολογικών του δράσεων (ηχογράφηση και καταγραφή ενός μεγάλου πλήθους λαϊκών μελωδιών κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη και τις Βαλκανικές χώρες). Ολα τα παραπάνω κατέληξαν με σχετικά αργούς ρυθμούς στη διαμόρφωση του απόλυτα προσωπικού του ύφους για το οποίο είναι κυρίως σήμερα τόσο γνωστό το όνομα του Μπέλα Μπάρτοκ. Σχετικά εκτενής αναφορά γίνεται και στο μουσικό σύστημα που έχει συνδεθεί άμεσα με το όνομα του διάσημου συνθέτη.
Ο συγγραφέας, αλλά και ο μεταφραστής, έκαναν κάθε δυνατή προσθήκη για να πλουτίσουν το υλικό του βιβλίου : ο μεταφραστής Γιάννης Βασιλειάδης παραθέτει έναν αρκετά μακρύ πρόλογο με λεπτομέρειες για τα σημαντικά έργα του αλλά και σύντομη περίληψη της ζωής του. Επίσης, παραθέτει την επικοινωνία με το γιό του συνθέτη στην οποία γίνεται λόγος ειδικά για το κοντσέρτο για βιόλα και τις αναθεωρήσεις που ο ίδιος ο Πέτερ Μπάρτοκ έκανε πάνω στο πρωτότυπο, το οποίο είχε ολοκληρώθηκε αρχικά από το μαθητή του συνθέτη Τίμπορ Σέρλυ μετά το θάνατό του (πρόκειται για αρκετά "δύσκολες" τεχνικές σημειώσεις - στην αγγλική γλώσσα - οι οποίες αφορούν το έργο και οι οποίες συνοδεύονται από μουσικό κείμενο).
Περιλαμβάνονται ακόμη μια τελική-συνολική καλλιτεχνική θεώρηση του συνθέτη (post-mortem) καθώς και η εργογραφία του, οι "καλύτερες εκτελέσεις" έργων του, και, τέλος, επιπλέον υλικό, επιστολές, μαρτυρίες και διάφορα δημοσιεύματα τα οποία ολοκληρώνουν τη σημαντική δουλειά που έκαναν από κοινού συγγραφέας και μεταφραστής. Επιπλέον υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες φωτογραφίες και η ελληνική έκδοση μπορεί να κριθεί σαν ιδιαίτερα προσεγμένη. Ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα ελληνικά βιβλία που μιλούν αναλυτικά για τον Μπέλα Μπάρτοκ.
ΣΤΥΛ
Το ύφος είναι σαφώς συμπυκνωμένο - ίσως και λίγο "δημοσιογραφικό" - αλλά οι πληροφορίες που δίνονται είναι πάρα πολλές και "επί τούτου". Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι - μερικές φορές κάπως επικίνδυνες - προσπάθειες να μπούμε κατευθείαν στον τρόπο σκέψης του συνθέτη και την ιδεολογία του μελετώντας αυτά που μας άφησε. Οι συγκρίσεις με σύγχρονους συνθέτες είναι πολύ συχνές - ειδικά όσον αφορά το ύφος των συνθέσεων - και σίγουρα βοηθούν πολύπλευρα στην κατανόηση. Η ανάγνωση, όμως, του κειμένου είναι συχνά ιδιαιτέρων μουσικών απαιτήσεων, δηλαδή απαιτούνται σοβαρές μουσικές γνώσεις για την πλήρη κατανόηση κάποιων σημείων του βιβλίου (επίσης περιλαμβάνονται και κάποια παραδείγματα μουσικού κειμένου).
Ολα τα σημαντικά έργα του συνθέτη εξετάζονται, και όσο πιο σημαντικό θεωρείται το έργο, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάλυσή του. Αρκετές φορές αυτή ακριβώς η ανάλυση ενός έργου αφήνει μεγάλη ικανοποίηση στον αναγνώστη αφού ο συγγραφέας εξετάζει ποικίλες οπτικές γωνίες που διεγείρουν το ενδιαφέρον. Οι υποκειμενικές απόψεις του συγγραφέα (Σιτρόν) εμφανίζονται στο τέλος κάποιων αναλύσεων έργων, αλλά ο αναγνώστης - ειδικά αν έχει ίδια άποψη για τη μουσική του Μπάρτοκ - μπορεί να κρίνει καλύτερα από κάθε άλλον για την ενδεχόμενη ορθότητά τους. Κριτική υπάρχει ακόμη για επιλογές του υλικού του Μπάρτοκ - ειδικά στα σκηνικά έργα - ή για το συνολικό αποτέλεσμα ενός έργου όπως διαφαίνεται τελικά έπειτα από μια ερμηνεία. Η μετάφραση είναι ιδιαίτερα καλή, προσεγμένη και με μεγάλη αγάπη στο πρόσωπο του Μπάρτοκ. Το συχνά στικτικό ύφος του συγγραφέα διατηρήθηκε με τον καλύτερο τρόπο. 
ΕΚΤΙΜΗΣΗ
Η ενημέρωση για τα μουσικά πράγματα του συνθέτη είναι πληρέστατη και καλά "ζυγισμένη" : τα σημαντικότερα επιτεύγματα του συνθέτη εξετάζονται ολοένα και πιο αναλυτικά στις σελίδες του βιβλίου. Οι όποιες υποκειμενικές απόψεις μπορούμε να πούμε ότι "αλατίζουν" το κείμενο ανεξάρτητα από την ακρίβειά τους (πολλές φορές και οι απόψεις οι ίδιες αλλάζουν όσο περνούν τα χρόνια). Προσέξτε όμως και κάτι σημαντικό : σοβαρές μουσικές γνώσεις απαιτούνται για την κατανόηση μέρους του κειμένου και πιθανή έλλειψή τους μπορεί να αφήσει κάποια σημεία του βιβλίου στο σκοτάδι. Πάντως, υπάρχουν αρκετά παραρτήματα που εμπλουτίζουν το βασικό υλικό του βιβλίου με ενδιαφέροντα κείμενα. Συνολικά μιλώντας, πρόκειται για ένα "γεμάτο" βιβλίο, το οποίο, όμως, διαβάζεται αρκετά γρήγορα. Είναι ένας τόμος απαραίτητος για όλους τους φίλους του Μπάρτοκ ή για όσους απλά θέλουν να τον γνωρίσουν καλύτερα!
|
